Altijd tweede: het Nederlandse aandeel in drie kasgewassen
De vijf bedekte gewassen in deze dataset — tomaten, komkommers, paprika's, sla en aardbeien — dragen elk een code met achtervoegsel S, en geen ervan heeft een officiële EU-27-aggregaatregel. Elk 'EU'-cijfer in dit artikel is daarom een optelsom van de lidstaten die de reeks rapporteren. Binnen dat kader is de Nederlandse positie scherp en onveranderlijk: eerste is altijd Spanje, tweede is altijd Nederland. De grafiek naast deze sectie brengt het Nederlandse aandeel in elk kasgewas in beeld.
In 2024 produceerde Nederland 828,5 duizend ton kastomaten — 15,6% van de lidstatensom, achter Spanje met 1.501,8 (28,3%). Het produceerde 416,0 duizend ton kaskomkommers, 19,1% van de som, achter Spanje met 743,8 (34,2%). En het produceerde 406,6 duizend ton kaspaprika's, goed voor 19,2%, achter Spanje met 1.216,4 (57,5%). Tweede plaats, drie keer op rij, in drie verschillende gewassen.
Het patroon strekt zich zelfs uit tot het kleinste Nederlandse kasgewas. Kasaardbeien voegen 66,0 duizend ton toe, 8,8% van de lidstatensom — vierde, achter Spanje (319,5), Griekenland (133,9) en Italië (94,7). Over alle vijf bedekte gewassen samen bedraagt de Nederlandse lidstatensom 1.718,5 duizend ton, alleen voorafgegaan door Spanje met 3.804,2. Nederland wint nooit een volumewedstrijd; het is de efficiëntiemaatstaf, niet de volumekampioen, en dit artikel leest het decennium door dat onderscheid.
Nederlandse kasproductievolumes en aandelen, 2024, Eurostat-dataset apro_cpsh1. De dataset publiceert geen EU-27-aggregaat voor bedekte-teeltcodes; aandelen zijn berekend op de lidstatensom.
| Gewas | Nederland 2024 (1 000 t) | Nederlands aandeel | Rang | Koploper 2024 (1 000 t) |
|---|---|---|---|---|
| Tomaten | 828.5 | 15.6% | 2 | Spanje 1 501.8 |
| Komkommers | 416.0 | 19.1% | 2 | Spanje 743.8 |
| Paprika's | 406.6 | 19.2% | 2 | Spanje 1 216.4 |
| Aardbeien | 66.0 | 8.8% | 4 | Spanje 319.5 |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2015–2024
Areaal versus opbrengst: het wonder per hectare
Het Nederlandse glasmodel is in één vergelijking zichtbaar. In 2024 oogstte Nederland 828,5 duizend ton kastomaten van een areaal van 1,7 duizend hectare. Spanje oogstte 1.501,8 duizend ton van 16,7 duizend hectare. Deling van productie door areaal geeft 478,9 ton per hectare voor Nederland en 89,9 voor Spanje — een opbrengstverhouding van meer dan vijf op één, op ruwweg een tiende van de grond. De grafiek naast deze sectie zet de opbrengsten van kastomaten in 2024 naast elkaar.
Komkommers scherpen het punt verder aan. De Nederlandse oogst bedraagt 416,0 duizend ton op 0,6 duizend hectare, een afgeleide opbrengst van 650,0 t/ha; de Spaanse 743,8 duizend ton komt van 8,2 duizend hectare, oftewel 91,3 t/ha. Paprika's liggen in dezelfde verhouding met 259,0 t/ha voor Nederland (406,6 duizend ton op 1,6 duizend hectare) tegenover 77,4 t/ha voor Spanje (1.216,4 op 15,7). Intensiteit, niet areaal, is het Nederlandse product.
Twee kanttekeningen horen hierbij. Ten eerste zijn de bovenstaande opbrengsten afgeleid — productie gedeeld door areaal, afgerond op één decimaal — en worden ze niet als officiële opbrengststatistieken gepubliceerd; ze zijn slechts zo nauwkeurig als de twee invoercijfers. Ten tweede zijn sommige betrokken arealen piepklein. Nederlands 1,7 duizend hectare is klein, maar Polen (509,6 t/ha op 1,6 duizend hectare) en België (489,4 t/ha op 0,6) werken vanaf vergelijkbaar smalle bases, en in de tomatenranglijst staat Nederland feitelijk derde, niet eerste. De hoge Nederlandse opbrengsten zijn reëel en herhaalbaar, maar de ranglijst is gevoelig voor enkele honderden hectares.
Areaal en afgeleide opbrengst onder glas/afdekking (productie gedeeld door areaal), 2024, Eurostat-dataset apro_cpsh1. Opbrengsten zijn berekend, niet gepubliceerd.
| Gewas | Areaal Nederland (1 000 ha) | Opbrengst Nederland (t/ha) | Areaal Spanje (1 000 ha) | Opbrengst Spanje (t/ha) |
|---|---|---|---|---|
| Tomaten | 1.7 | 478.9 | 16.7 | 89.9 |
| Komkommers | 0.6 | 650.0 | 8.2 | 91.3 |
| Paprika's | 1.6 | 259.0 | 15.7 | 77.4 |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2015–2024
Klimaatbeheersing: waarom Nederlands glas het weer negeert
Drie Nederlandse kasgewassen, één decennium, drie heel vlakke lijnen. De meervoudige lijngrafiek naast deze sectie volgt kastomaten, kaskomkommers en kaspaprika's van 2015 tot 2024. Kastomaten staan op 890,0 duizend ton in 2015, houden van 2017 tot 2020 een plateau van 910,0 aan, zakken licht naar 880,0 in 2021, dalen dan naar 770,0 in 2022 en 726,0 in 2023 voordat ze zich in 2024 herstellen tot 828,5. Komkommers blijven binnen een smalle band van 370,0 tot 440,0. Paprika's klimmen van 345,0 naar een piek van 440,0 in 2021 en stabiliseren op 406,6.
De stabiliteit is het verhaal. Over de tien jaren bedraagt de variatiecoëfficiënt 4,5 voor komkommers, 7,3 voor tomaten en 8,5 voor paprika's — lage cijfers voor verse groenten, en het directe resultaat van telen onder glas. Een kas is een gecontroleerde omgeving: temperatuur, luchtvochtigheid, irrigatie en CO2 zijn te sturen, en een hagelbui of een koude mei beslist niet over de oogst. De dataset legt de uitkomst van die beheersing vast, niet de kosten ervan.
Ook het grondgebruik is gedisciplineerd. Het Nederlandse tomatenareaal beweegt nauwelijks over het decennium, van 1,8 duizend hectare in 2015 naar 1,7 in 2024, terwijl het komkommerareaal onveranderd blijft op 0,6. Het paprika-areaal is de uitzondering en groeit van 1,2 naar 1,6 duizend hectare, in lijn met de volumegroei. Zo gelezen gaat het Nederlandse decennium niet over meer glas neerzetten, maar over het vasthouden van de productie op vrijwel hetzelfde grondoppervlak — met één duidelijke uitzondering — en het opvangen van de dip van 2022–2023 binnen een jaar of twee.
Nederlandse kastomaten, kaskomkommers en kaspaprika's, 2015 tot 2024, Eurostat-dataset apro_cpsh1 (reeks van rapporterende lidstaten).
| Jaar | Tomaten (1 000 t) | Komkommers (1 000 t) | Paprika's (1 000 t) |
|---|---|---|---|
| 2015 | 890.0 | 405.0 | 345.0 |
| 2016 | 890.0 | 370.0 | 365.0 |
| 2017 | 910.0 | 400.0 | 370.0 |
| 2018 | 910.0 | 410.0 | 355.0 |
| 2019 | 910.0 | 410.0 | 415.0 |
| 2020 | 910.0 | 430.0 | 430.0 |
| 2021 | 880.0 | 440.0 | 440.0 |
| 2022 | 770.0 | 400.0 | 435.0 |
| 2023 | 726.0 | 426.0 | 420.0 |
| 2024 | 828.5 | 416.0 | 406.6 |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2015–2024
Spanje versus Nederland: twee modellen vergeleken
Spanje en Nederland zijn de twee polen van de Europese beschermde tuinbouw. Spanje brengt volume, grond en plastic: 16,7 duizend hectare kastomaten in 2024, 8,2 komkommers en 15,7 paprika's, met Spaanse oogsten van respectievelijk 1.501,8, 743,8 en 1.216,4 duizend ton. Nederland brengt intensiteit, glas en energie: 1,7, 0,6 en 1,6 duizend hectare, goed voor 828,5, 416,0 en 406,6 duizend ton.
Het decennium duwde de twee modellen in verschillende richtingen. De Spaanse productie van kastomaten daalde van 1.835,3 duizend ton in 2015 naar 1.501,8 in 2024, een nettoverandering van −18,2%; de Nederlandse lijn zakte van 890,0 naar 828,5, oftewel −6,9%. Bij komkommers en paprika's groeide Nederland juist — komkommers van 405,0 naar 416,0, paprika's van 345,0 naar 406,6 — terwijl Spanje procentueel sneller groeide bij paprika's (898,3 naar 1.216,4, +35,4%), maar nauwelijks bij komkommers (685,2 naar 743,8, +8,6%).
Naast hen komt een derde model op. De Poolse productie van kastomaten klom van 553,2 duizend ton in 2015 naar 815,3 in 2024, +47,4%, op een areaal dat kromp van 3,1 duizend hectare naar 1,6 — intensivering met een andere kostenstructuur. De grafiek naast deze sectie toont hoe weinig Nederlandse grond ermee gemoeid is: de areaalstaven van 2015 tot 2024 voor tomaten (1,8 naar 1,7), komkommers (0,6 naar 0,6) en paprika's (1,2 naar 1,6). Het Nederlandse model is een kapitaalintensief, grondextensief antwoord op dezelfde vraag die Spanje met grond bedient.
Spanje en Nederland vergeleken, 2015 tot 2024, Eurostat-dataset apro_cpsh1. De Nederlandse aardbeienlijn is het vierde Nederlandse kasgewas in deze reeks.
| Gewas | Spanje 2015 (1 000 t) | Spanje 2024 (1 000 t) | Nederland 2015 (1 000 t) | Nederland 2024 (1 000 t) |
|---|---|---|---|---|
| Tomaten | 1 835.3 | 1 501.8 | 890.0 | 828.5 |
| Komkommers | 685.2 | 743.8 | 405.0 | 416.0 |
| Paprika's | 898.3 | 1 216.4 | 345.0 | 406.6 |
| Aardbeien | 394.4 | 319.5 | 28.6 | 66.0 |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2015–2024
Lessen voor nieuwe telers: wat overdraagbaar is en wat niet
Wat de dataset ondersteunt is afgebakend en bruikbaar. Hij onderbouwt opbrengsten: 478,9 t/ha voor Nederlandse kastomaten, 650,0 voor komkommers, 259,0 voor paprika's. Hij onderbouwt volumes: 828,5, 416,0 en 406,6 duizend ton in 2024, en een Nederlandse vijfgewassensom van 1.718,5. Hij onderbouwt stabiliteit: een decennium met variatiecoëfficiënten tussen 4,5 en 8,5. De grafiek naast deze sectie rangschikt de EU-kastomaten in 2024 — Spanje 1.501,8, Nederland 828,5, Polen 815,3, Italië 683,7, Frankrijk 471,9 — en laat de kloof zien waarbinnen het Nederlandse model opereert.
Wat de dataset niet kan onderbouwen is minstens zo belangrijk. apro_cpsh1 bevat areaal, productie en afgeleide opbrengst. Hij bevat geen kapitaaluitgaven, bouwkosten van kassen, energie- of gasprijzen, arbeidskosten of marges — de factoren die daadwerkelijk bepalen of een Nederlandse kas zichzelf terugverdient. De lidstatensom voor kastomaten bewoog slechts van 5.397,5 duizend ton in 2015 naar 5.315,9 in 2024, een vlakke Europese markt; in een vlakke markt is groei gelijk aan marktaandeel, en marktaandeel win je op kosten.
De overdraagbare les is dus niet 'bouw kassen'. De les is dat de Nederlandse positie is gebouwd op precisieagronomie en een gecontroleerde omgeving op een grondoppervlak dat elke kleine producent zich kan voorstellen — 1,7 duizend hectare landelijk — en in stand wordt gehouden door opbrengsten die vijf keer boven het vollegrondsniveau liggen. Of dat elders te kopiëren valt hangt af van factoren die deze dataset nooit vastlegt: de energieprijs, de kapitaalkosten en de nabijheid van een afnemer. Alles na dat oordeel is inschatting, en lezers moeten dat ook zo beschouwen.
De vijf grootste producenten van kastomaten, 2024, Eurostat-dataset apro_cpsh1. Aandelen zijn berekend op de lidstatensom; opbrengsten zijn afgeleid.
| Producent, kastomaten 2024 | Volume (1 000 t) | Aandeel | Afgeleide opbrengst (t/ha) |
|---|---|---|---|
| Spanje | 1 501.8 | 28.3% | 89.9 |
| Nederland | 828.5 | 15.6% | 478.9 |
| Polen | 815.3 | 15.3% | 509.6 |
| Italië | 683.7 | 12.9% | 78.8 |
| Frankrijk | 471.9 | 8.9% | 223.6 |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2015–2024
Veelgestelde vragen
Waar staat Nederland op de EU-ranglijst voor kasgroenten?
Tweede bij alle drie de belangrijkste kasgewassen, telkens achter Spanje: kastomaten 828,5 duizend ton in 2024 (15,6% van de lidstatensom), komkommers 416,0 (19,1%) en paprika's 406,6 (19,2%). Bij kasaardbeien staat Nederland vierde met 66,0 duizend ton (8,8%). Over alle vijf bedekte gewassen samen komt de Nederlandse lidstatensom uit op 1.718,5 duizend ton, alleen voorafgegaan door Spanje.
Waarom zijn de Nederlandse kasopbrengsten zo hoog?
Omdat vrijwel de volledige Nederlandse productie plaatsvindt in klimaatgestuurde glazen kassen op zeer weinig grond. De afgeleide opbrengst voor kastomaten in 2024 is 478,9 t/ha op 1,7 duizend hectare, tegenover 89,9 t/ha voor Spanje op 16,7 duizend hectare; komkommers halen 650,0 t/ha en paprika's 259,0 t/ha. Dit zijn berekende verhoudingen (productie gedeeld door areaal), geen gepubliceerde opbrengststatistieken, en arealen onder 1 duizend hectare maken de ratio's gevoelig.
Hoe verhouden Nederlandse en Spaanse kasgroenten zich tot elkaar?
Spanje zet grond in en Nederland zet intensiteit in. In 2024 produceerde Spanje 1.501,8 duizend ton kastomaten van 16,7 duizend hectare; Nederland produceerde 828,5 van 1,7. Voor komkommers rapporteert Spanje 743,8 duizend ton van 8,2 duizend hectare tegenover Nederlandse 416,0 van 0,6, en voor paprika's 1.216,4 van 15,7 tegenover 406,6 van 1,6.
Bestaat er een EU-27-totaal voor kasgroenten?
Nee. De dataset bevat geen officiële EU-27-aggregaatregel voor de bedekte-teeltcodes (tomaten V3100S, komkommers V3200S, paprika's V3600S, sla V2300S, aardbeien S0000S). Elk EU-cijfer in dit artikel is een som van de lidstaten die de reeks rapporteren, en wordt daarom omschreven als een lidstatensom in plaats van een EU-totaal.
Source data extracted from Eurostat dataset apro_cpsh1.
Gegevens downloaden als CSVVolledige dataset downloaden (CSV)
Alle 27 EU-landen · 2000–2025 · productie, areaal en opbrengst
De volledige dataset verkennen in StudioThis article was generated using AI. The content is based on Eurostat data and is provided as a starting point — please verify all data with the original source.



