Recordjaren: vijftien gewassen op hun decenniumhoogtepunt in 2024
Vijftien EU-gewasreeksen met volledige tienjarige dekking piekten in 2024, en bovenaan de lijst staat een eiwitgewasverhaal: droge peulvruchten voor graanproductie bereikten 5 421,4 duizend ton, soja kwam uit op 3 070,9 duizend ton (+7,3% op jaarbasis) en suikermeloenen vestigden een record met 1 926,9 duizend ton. Tuinbonen en veldbonen volgden met 1 390,8 duizend ton.
De noten- en vezelgewassen deden mee: noten totaal 1 328,3 duizend ton, vezelvlas 1 174,8 duizend ton — bijna het dubbele van de 590,1 duizend ton in 2023, een sprong van 99,1% in één jaar — en zowel amandelen (570,7 duizend ton) als walnoten (246,4 duizend ton) vestigden een decenniumrecord. Tafelolijven gingen voor het eerst in dit tijdvak over de miljoen ton heen met 1 016,5 duizend ton, en aubergines noteerden een nieuw hoogtepunt van 950,9 duizend ton.
De kleinere records vertellen hetzelfde verhaal: zoete lupine 472,1, avocado's 166,9, pomelo's en grapefruit 117,1 en overige noten 42,0 duizend ton. Geen enkel graan-, wortel- of bulkgewas haalde de recordlijst — 2024 beloonde niche-eiwit- en specialiteitsgewassen, geen basisvoedsel.
Selectie van EU-27-gewasreeksen met een decenniumhoogtepunt in 2024, dataset apro_cpsh1. In totaal bereikten vijftien reeksen in 2024 hun maximum over 2015–2024.
| Gewas | 2024 (1 000 t) | Status |
|---|---|---|
| Droge peulvruchten (als korrel) | 5 421.4 | Decenniumrecord |
| Soja | 3 070.9 | Decenniumrecord |
| Suikermeloenen | 1 926.9 | Decenniumrecord |
| Tuinbonen en veldbonen | 1 390.8 | Decenniumrecord |
| Noten | 1 328.3 | Decenniumrecord |
| Vezelvlas | 1 174.8 | Decenniumrecord |
| Tafelolijven | 1 016.5 | Decenniumrecord |
| Aubergines | 950.9 | Decenniumrecord |
| Amandelen | 570.7 | Decenniumrecord |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2024
Misoogsten: zestien reeksen op hun decenniumdieptepunt
Aan de onderkant domineren granen. De totale graanoogst (als korrel) zakte naar 257 700,6 duizend ton, het laagste peil van het decennium; granen exclusief rijst kwamen op een bodem van 255 023,6. Tarwe en spelt daalden naar 119 410,5 duizend ton — een daling van 10,5% tegenover de 133 481,2 in 2023 — en zachte tarwe en spelt vestigden met 111 585,5 duizend ton een eigen dieptepunt, net als zachte wintertarwe met 108 126,8.
De tienjaarstrend van tarwe vraagt een eerlijke kanttekening: de officiële EU-27-reeks begint in 2016 (negen meetpunten) en laat netto -8,5% zien; optelling van de lidstaten over alle tien jaar levert -12,7% op. Hoe dan ook was 2024 de bodem van het tijdvak. Druiven kwamen uit op 22 318,1 duizend ton, een decenniumdieptepunt, met wijndruiven op 20 474,5 duizend ton — het slechtste wijnjaar van de periode.
De tegenvallers bij groenten zijn stiller maar breed: kool 2 627,8, verse peulvruchten 1 847,5, sperziebonen 947,5, doperwten 734,8, artisjokken 572,8 en cichorei voor verwerking 530,2 duizend ton bereikten allemaal een tienjarig dieptepunt. Zomergraanmengsels zakten naar 1 114,2 duizend ton, en ook het kleinfruit deelde mee: aalbessen 143,1 en zwarte bessen 88,9 duizend ton.
Selectie van EU-27-gewasreeksen met een decenniumdieptepunt in 2024, dataset apro_cpsh1. In totaal bereikten zestien reeksen in 2024 hun minimum over 2015–2024.
| Gewas | 2024 (1 000 t) | Status |
|---|---|---|
| Granen totaal (als korrel) | 257 700.6 | Decenniumdieptepunt |
| Granen exclusief rijst | 255 023.6 | Decenniumdieptepunt |
| Tarwe en spelt | 119 410.5 | Decenniumdieptepunt |
| Zachte tarwe en spelt | 111 585.5 | Decenniumdieptepunt |
| Druiven | 22 318.1 | Decenniumdieptepunt |
| Wijndruiven | 20 474.5 | Decenniumdieptepunt |
| Kool | 2 627.8 | Decenniumdieptepunt |
| Verse peulvruchten | 1 847.5 | Decenniumdieptepunt |
| Sperziebonen | 947.5 | Decenniumdieptepunt |
| Doperwten | 734.8 | Decenniumdieptepunt |
| Artisjokken | 572.8 | Decenniumdieptepunt |
| Cichorei voor verwerking | 530.2 | Decenniumdieptepunt |
| Zwarte bessen | 88.9 | Decenniumdieptepunt |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2024
De concentratieranglijst: waar drie landen de oogst beheersen
Blauwe bessen zijn het sterkst geconcentreerde gewas in deze selectie: Polen (62,0 duizend ton, 32,6%), Spanje (61,0, 32,0%) en Portugal (22,9, 12,0%) leveren samen 76,6% van de 190,3 duizend ton in de EU-27. Suikerbieten volgen met 72,1%, in handen van Duitsland (36 682,2 duizend ton, 30,2%), Frankrijk (32 594,1, 26,8%) en Polen (18 430,3, 15,2%).
Zonnebloemzaad zit op 59,2% verdeeld over drie Zwarte Zeeburen: Hongarije voerde 2024 aan met 1 799,0 duizend ton (21,5%), vóór Bulgarije (1 644,7, 19,7%) en Roemenië (1 508,0, 18,0%) — de kroon die Hongarije droeg voordat Roemenië die terugveroverde in de eerste ramingen van 2025. Aardappelen volgen met 55,7%, aangevoerd door Duitsland (12 703,3, 25,0%), Frankrijk (9 237,5, 18,2%) en Nederland (6 366,8, 12,5%).
Tarwe is van deze vijf het meest gespreid met een top-3-aandeel van 48,0% — Frankrijk (26 606,9 duizend ton, 22,3%), Duitsland (18 526,7, 15,5%) en Polen (12 183,6, 10,2%). Toch kwam bijna de helft van de Europese tarwe in 2024 uit drie buurlanden.
Concentratie in de top drie landen in 2024, EU-27, dataset apro_cpsh1.
| Gewas | Top-3-aandeel 2024 | Top drie (1 000 t, aandeel) |
|---|---|---|
| Blauwe bessen | 76.6% | Polen 62.0 (32.6%) · Spanje 61.0 (32.0%) · Portugal 22.9 (12.0%) |
| Suikerbieten | 72.1% | Duitsland 36 682.2 (30.2%) · Frankrijk 32 594.1 (26.8%) · Polen 18 430.3 (15.2%) |
| Zonnebloemzaad | 59.2% | Hongarije 1 799.0 (21.5%) · Bulgarije 1 644.7 (19.7%) · Roemenië 1 508.0 (18.0%) |
| Aardappelen | 55.7% | Duitsland 12 703.3 (25.0%) · Frankrijk 9 237.5 (18.2%) · Nederland 6 366.8 (12.5%) |
| Tarwe en spelt | 48.0% | Frankrijk 26 606.9 (22.3%) · Duitsland 18 526.7 (15.5%) · Polen 12 183.6 (10.2%) |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2024
Schommelingsmonitor: de volatiliteitsranglijst
Gemeten als de variatiecoëfficiënt over 2015–2024 zijn blauwe bessen met grote voorsprong het meest schommelende gewas van de EU: 31,3%, op basis van negen officiële datapunten vanaf 2016 (lidstatensommen tonen dezelfde beweeglijkheid — netto +184,3% officieel tegenover +211,5% opgeteld). Daarna volgen rogge met 10,0%, suikerbieten met 9,3% en zonnebloemzaad met 9,0%.
De tegenvaller van rogge in 2024 past binnen die volatiliteit: 7 122,7 duizend ton, precies 10,0% onder het decenniumgemiddelde van 7 918,4. Zonnebloemen daalden daarentegen 14,9% op jaarbasis naar 8 362,1 duizend ton terwijl ze over het hele decennium nog steeds een stijgende nettolijn vasthouden — één slechte zomer, geen structurele krimp.
Aan de rustige kant van de tabel staan aardappelen (5,3%), tarwe (4,9% op negen officiële punten vanaf 2016), aardbeien (3,2%) en rode biet (3,1% op negen punten). Het aantal meetpunten is daarbij het voorbehoud — kortere officiële reeksen zoals blauwe bessen, tarwe en rode biet tonen wat het gepubliceerde EU-aggregaat bevat, en de controle via lidstatensommen bevestigt de richting eerder dan dat ze het aggregaat vervangt.
Volatiliteitsranglijst, EU-27, dataset apro_cpsh1. CV = variatiecoëfficiënt over het officiële tijdvak; netto verandering over datzelfde tijdvak.
| Gewas | CV 2015–2024 | Officiële datapunten | Netto verandering |
|---|---|---|---|
| Blauwe bessen | 31.3% | 9 (vanaf 2016) | +184.3% (som +211.5%) |
| Rogge en mengkoren | 10.0% | 10 | -12.5% |
| Suikerbieten | 9.3% | 10 | +27.2% |
| Zonnebloemzaad | 9.0% | 10 | +5.7% |
| Aardappelen | 5.3% | 10 | +6.7% |
| Tarwe en spelt | 4.9% | 9 (vanaf 2016) | -8.5% (som -12.7%) |
| Aardbeien | 3.2% | 10 | -5.8% |
| Rode biet | 3.1% | 9 | -0.6% (som +10.5%) |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2024
Wat de extremen betekenen voor schappen en prijzen volgend jaar
Recordhoogtes bij eiwitgewassen wijzen de ene kant op en misoogsten bij granen de andere. Met droge peulvruchten op 5 421,4 duizend ton en soja op 3 070,9 duizend ton — beide decenniumrecords — beschikken inkopers van veevoer en plantaardige eiwitten over het ruimste aanbod van de periode. Met granen op 257 700,6 en zachte tarwe op 111 585,5 duizend ton, beide tienjarige dieptepunten, krijgen graaninkopers te maken met het krapste aanbod, waarbij tarwe bovendien de scherpste jaarlijkse daling onder de basisgewassen noteerde (-10,5% richting 2024).
Concentratie maakt van lokaal weer een continentale prijsgebeurtenis. Blauwe bessen kennen al een tienjarige CV van 31,3%, en drie landen telen 76,6% van de EU-oogst — één slechte juni in Polen of op het Iberisch Schiereiland raakt het grootste deel van het Europese aanbod. Het top-3-aandeel van 72,1% bij suikerbieten en 59,2% bij zonnebloemen werkt op dezelfde manier, wat verklaart waarom de Duits-Franse bietenwisseling en de Hongaars-Roemeense zonnebloemstrijd het nieuws haalden.
Voor 2025 is de conclusie helder: de recordreeksen in eiwit- en specialiteitsgewassen hebben de voorraadbuffer om een matig seizoen op te vangen; de geraakte basisgewassen — granen, tarwe, wijndruiven — beginnen vanaf de decenniumbodem zonder kussen; en gewassen met een hoge CV (blauwe bessen 31,3%, rogge 10,0%, zonnebloemen 9,0%) kunnen in de volgende raming het verst afwijken van de vorige. Alle cijfers zijn de huidige stand van apro_cpsh1 en kunnen nog worden herzien — een vast kenmerk, geen voetnoot, in een zo ongelijkmatig decennium.
Doorvertaling van de extremen van 2024 naar het seizoen 2025, EU-27, dataset apro_cpsh1.
| Signaal | Gewas | Stand 2024 | Gevolg voor volgend jaar |
|---|---|---|---|
| Recordaanbod | Droge peulvruchten / soja | 5 421.4 / 3 070.9 (1 000 t), decenniumrecords | Ruim eiwitaanbod, lage prijsdruk |
| Geraakte basisgewassen | Granen / zachte tarwe | 257 700.6 / 111 585.5 (1 000 t), decenniumdieptepunten | Krap graanaanbod vanaf de decenniumbodem |
| Geconcentreerde schommeling | Blauwe bessen | 76.6% top-3-aandeel, 31.3% CV | Regionale weerschokken raken vrijwel het hele EU-aanbod |
| Volatiel basisgewas | Zonnebloemzaad | 8 362.1 (1 000 t), -14.9% j-o-j, 9.0% CV | Grote jaarlijkse schommelingen, geen trend uit één jaar af te leiden |
Bron: Eurostat apro_cpsh1, 2024
Veelgestelde vragen
Welke EU-gewassen behaalden in 2024 recordoogsten?
Vijftien gewasreeksen met volledige tienjarige dekking bereikten in 2024 hun maximum voor 2015–2024, aangevoerd door droge peulvruchten als korrel (5 421,4 duizend ton), soja (3 070,9) en suikermeloenen (1 926,9). Ook tuinbonen en veldbonen (1 390,8), noten (1 328,3), vezelvlas (1 174,8), tafelolijven (1 016,5), aubergines (950,9) en amandelen (570,7) vestigden decenniumrecords — allemaal eiwitgewassen, noten of specialiteiten, geen granen of basisgewassen.
Welke EU-oogsten vielen in 2024 tegen?
Zestien reeksen zakten naar een decenniumdieptepunt, gedomineerd door granen: granen totaal 257 700,6 duizend ton, tarwe en spelt 119 410,5 (-10,5% op jaarbasis) en zachte tarwe 111 585,5. Druiven kwamen uit op 22 318,1 duizend ton met wijndruiven op 20 474,5, en bij groenten en fruit bereikten onder meer kool (2 627,8), verse peulvruchten (1 847,5) en zwarte bessen (88,9) een dieptepunt.
Welk gewas is het sterkst geconcentreerd in de EU-27?
Blauwe bessen: Polen (32,6%), Spanje (32,0%) en Portugal (12,0%) telen samen 76,6% van de EU-27-oogst. Suikerbieten volgen op 72,1% (Duitsland 30,2%, Frankrijk 26,8%, Polen 15,2%), daarna zonnebloemzaad op 59,2%, aardappelen op 55,7% en tarwe op 48,0%.
Welk EU-gewas schommelt van jaar tot jaar het sterkst?
Blauwe bessen, met ruime voorsprong: een variatiecoëfficiënt van 31,3% over 2015–2024 op negen officiële datapunten. Rogge (10,0%), suikerbieten (9,3%) en zonnebloemzaad (9,0%) volgen, terwijl tarwe (4,9%), aardbeien (3,2%) en rode biet (3,1%) het stabielst zijn in deze selectie.
Source data extracted from Eurostat dataset apro_cpsh1.
Laadt deze tabel als bewerkbare dataset — zonder upload.
Deze dataset bewerken in StudioThis article was generated using AI. The content is based on Eurostat data and is provided as a starting point — please verify all data with the original source.




